Czy pracownikowi zatrudnionemu w starostwie świadczącemu pracę w niedzielę dla szczególnych potrzeb pracodawcy należy udzielić dnia wolnego w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli, czy też wystarczy w przyjętym okresie rozliczeniowym? Proszę o opinię w tej sprawie.

 

Zgodnie z art. 42 ustawy  z 21 listopada 2008r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458) – zwana dalej „ustawą” -  jeżeli wymagają tego potrzeby jednostki, w której pracownik samorządowy jest zatrudniony, na polecenie przełożonego wykonuje on pracę w godzinach nadliczbowych, w tym w wyjątkowych przypadkach także w porze nocnej oraz niedziele i święta. Pracownikowi samorządowemu za pracę wykonywaną na polecenie przełożonego w godzinach nadliczbowych przysługuje, według jego wyboru, wynagrodzenie albo czas wolny w tym samym wymiarze, z tym  że wolny czas, na wniosek pracownika, może być udzielony w okresie bezpośrednio poprzedzającym urlop wypoczynkowy lub po jego zakończeniu. W sprawach nieuregulowanych w ustawie – w tym w zakresie przepisów o czasie pracy – stosuje się przepisy Kodeksu pracy (art. 43 ust.1).

 

Interpretacja przepisów poszła w tym kierunku, że pracownik samorządowy nie ma prawa do dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych. Pracownikowi przysługuje normalne wynagrodzenie, ale bez dodatków.

 

Czas pracy pracowników samorządowych regulowany jest poprzez art. 43  ustawy przepisami Kodeksu pracy, który w art. 129 stwierdza, że czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Z powyższego przepisu wynika, że pracownik samorządowy, tak jak większość pracujących w Polsce, objęty jest przeciętnym pięciodniowym tygodniem pracy. Obowiązkiem pracodawcy, który decyduje o rozkładzie czasu pracy, jest zapewnienie pracownikom właściwego odpoczynku, poprzez zagwarantowanie, że będą pracowali nie więcej niż przeciętnie pięć dni w tygodniu. Nie można więc wykluczyć takiej sytuacji, że pracownik samorządowy obowiązany będzie pracować przez 6 kolejnych dni w danym tygodniu, czego nie można uznać za naruszenie przepisów ustawy o pracownikach samorządowych. Jednakże w zamian, rozkład czasu pracy musi przewidywać udzielenie do końca okresu rozliczeniowego innego dnia wolnego od pracy, gdyż obowiązuje pracownika przeciętny pięciodniowy – a nie sześciodniowy – tydzień pracy.

 

Według Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy z 25 czerwca 2009 r. (GPP – 433 – 4560 – 42/09/PE/RP ):

 

„(…) Pracownikowi samorządowemu za pracę wykonywaną na polecenie przełożonego w godzinach nadliczbowych przysługuje, według jego wyboru, wynagrodzenie albo czas wolny w tym samym wymiarze, z tym że wolny czas, na wniosek pracownika, może być udzielony w okresie bezpośrednio poprzedzającym urlop wypoczynkowy lub po jego zakończeniu (art. 42 ust. 4).

 

Przywołany art. 42 ust 4 ustawy o pracownikach samorządowych stanowi lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu pracy i nie przewiduje dodatków ani 50 proc. ani 100 proc. za godziny nadliczbowe. Za pracę wykonywaną w sobotę, pracownikowi przysługuje zatem wynagrodzenie (bez dodatków) lub czas wolny w tym samym wymiarze. Jak o tym mowa w art. 43 ustawy o pracownikach samorządowych, tylko w kwestiach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy.

 

Reasumując zatem stwierdzić należy, z brzmienia art. 42 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych wynika, iż wybór wynagrodzenia albo czasu wolnego jest alternatywą rozłączną, tzn. albo wynagrodzenie albo czas wolny, ponadto – w obowiązującym stanie prawnym nie ma przesłanek do stosowania zasad określonych w kodeksie pracy”(…).

 

Pragnę zauważyć nieprawidłowość wywodu dokonanego przez Państwową Inspekcję Pracy, która twierdzi że „za pracę wykonywaną w sobotę, pracownikowi przysługuje zatem wynagrodzenie (bez dodatków) lub czas wolny w tym samym wymiarze”. Inspekcja Pracy nie widzi podstaw prawnych do udzielenia pracownikowi samorządowemu dnia wolnego od pracy za pracę wykonaną w sobotę lub niedzielę (święto), gdyż jak twierdzi za pracę w godzinach nadliczbowych pracownik ma prawo jedynie do wynagrodzenia lub czasu wolnego.

 

Dokładna analiza art. 42 powyższej ustawy wskazuje, że czas wolny przysługuje pracownikowi za pracę wykonaną w godzinach nadliczbowych, a za taką nie można uznać dodatkowej pracy w soboty lub niedziele (święta), gdyż samo podjęcie pracy w tych dniach nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych, za którą art. 151 k.p. uważa przekroczenie norm czasu pracy lub przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy.

Przepis art. 42 ustawy wyraźnie odnosi czas wolny jedynie do sytuacji rekompensaty za pracę  w godzinach nadliczbowych, nie wspominając o pracy wykonanej w soboty lub niedziele (święta)., „za pracę wykonywaną na polecenie przełożonego w godzinach nadliczbowych przysługuje” (…).

 

Ustawodawca jedynie stwierdził, że jeżeli wymagać tego będą potrzeby jednostki, to pracownik samorządowy obowiązany będzie do podjęcia pracy w nocy, niedziele i święta, nie wymieniając nawet soboty, która najczęściej jest również dniem  wolnym od pracy. Ustawa nie stwierdza, że praca wykonywana w te dni stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Nie doszło więc do zmiany definicji godzin nadliczbowych, którą posługuje się Kodeks pracy.

 

Jedynie wówczas, gdy pracownik samorządowy wykonuje pracę na polecenie przełożonego w godzinach nadliczbowych przysługuje, według jego wyboru, wynagrodzenie albo czas wolny w tym samym wymiarze, z tym  że wolny czas, na wniosek pracownika, może być udzielony w okresie bezpośrednio poprzedzającym urlop wypoczynkowy lub po jego zakończeniu. W sprawach nieuregulowanych w ustawie – w tym w zakresie przepisów o czasie pracy – stosuje się przepisy Kodeksu pracy.

 

Nadmienić trzeba, że opinia Departamentu Prawnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów dotycząca godzin nadliczbowych pracowników samorządowych jest identyczna jak Państwowej Inspekcji Pracy.

 

Z uwagi na fakt, że praca w soboty, niedziele i święta nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych, do chwili przekroczenia dobowej normy czasu pracy lub przedłużonego dobowego wymiaru, pracodawca obowiązany jest zastosować się do przepisu art. 43 ust. 1 ustawy, czyli zastosować rozliczenie z pracownikiem samorządowym, o którym mowa w:

a)        art. 151³ k.p., jeżeli pracownik wykonywał pracę w sobotę jako dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, poprzez udzielenie w terminie uzgodnionym z pracownikiem innego dnia wolnego od pracy do końca okresu rozliczeniowego oraz

b)        art. 151¹¹ § 1 k.p. jeżeli pracownik wykonywał pracę w niedziele lub święta, poprzez udzielenie innego dnia wolnego od pracy, do końca okresu rozliczeniowego.

 

Nieudzielenie w zamian dni wolnych od pracy spowoduje, ze dojdzie do przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, czyli pracy w godzinach nadliczbowych, za które wówczas pracownik – według swojego wyboru – zachowuje prawo do wynagrodzenia lub czasu wolnego w tym samym wymiarze. Brak udzielenia czasu wolnego powoduje oczywiście zwiększenie miesięcznego wynagrodzenia pracownika. Jest to zmienny składnik wynagrodzenia, który będzie musiał być przyjęty do podstawy obliczanego np. zwolnienia okolicznościowego od pracy, urlopu wypoczynkowego lub zasiłku chorobowego.

 

Stosując art. 151¹¹ k.p. należy zastosować przepis § 2 i 3 k.p., który zobowiązuje do udzielenie dnia wolnego za pracę w niedzielę w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po przepracowanej niedzieli, a jeżeli nie jest to możliwe, należy udzielić pracownikowi dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego.

Uważam, że nieudzielenie pracownikowi samorządowemu całego dnia wolnego od pracy, a jedynie czasu wolnego, za pracę wykonaną w powyższych dniach stanowi naruszenie przepisów ustawy o pracownikach samorządowych w związku z przepisami Kodeksu pracy.

 

Podstawa prawna:

• art. 42 i 43 ustawy z 21 listopada 2008r. o pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 223, poz. 1458 z późn. zm.),
• art. 151, 151³ § 1, 151¹¹ k.p.

 

Zygmunt Stanisławski

4 czerwca 2011r.

Praca w pełnym wymiarze w trzech podległych placówkach Stanowisko GIP z 25 czerwca 2009 r. w sprawie rekompensaty za godziny nadliczbowe i za pracę w dni wolne od pracy pracowników samorządowych Pracownik samorządowy pracujący w soboty, niedziele i święta Udzielenie dni wolnych od pracy dla pracowników samorządowych Pracownik samorządowy pracujący w godzinach nadliczbowych, soboty, niedziele i święta Czas pracy pracowników samorządowych Stanowisko Departamentu Prawnego GIP z 25.06.2009r. w sprawie rekompensaty za godziny nadliczbowe pracowników samorządowych (GPP-433-4560-42/09/PE/RP) Stanowisko Departamentu Prawnego GIP z 25.06.2009r. (GPP–433–4560–42/09/PE/RP) w sprawie rekompensaty za godziny nadliczbowe pracowników samorządowych