Zamieszkiwanie w gospodarstwie rolnym lub bliskim sąsiedztwie - wyjaśnienie Ministerstwa Pracy
Interpelacja w sprawie wykładni pojęcia domownik na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (interpelacja nr 95 do prezesa Rady Ministrów).
„Zasady ubezpieczenia społecznego rolników i pracujących z nimi w gospodarstwach rolnych osób bliskich określa ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz. U. 1998 r. Nr 7, poz. 25, ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy za osobę bliską rolnikowi, a więc osobę uprawnioną do ubezpieczenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, uważa się osobę, która:
1) ukończyła 16 lat,
2) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
3) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Szczególne wątpliwości interpretacyjne budzi pkt 2 cytowanego przepisu, a więc co należy rozumieć przez pozostawanie z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym i zamieszkiwanie na terenie gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie. Istnieją bowiem dwie wykładnie tego postanowienia, a mianowicie wykładnia oparta na przepisach prawa cywilnego, gdzie przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 K.c.), oraz wykładnia oparta na przepisach prawa administracyjnego, gdzie przez miejsce zamieszkania rozumie się miejsce gdzie dana osoba jest zameldowana. Brak precyzji w redakcji cytowanego przepisu może powodować różne jego stosowanie i dla przykładu nieobejmowanie ubezpieczeniem społecznym osoby bliskiej rolnikowi tylko dlatego, że nie jest zameldowana w gospodarstwie rolnym, chociaż zamieszkuje w nim stale i z takim zamiarem pracuje w gospodarstwie.
W związku z powyższym zapytuję: Czy do objęcia osoby bliskiej rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo rolne ubezpieczeniem społecznym w oparciu o powołaną na wstępie ustawę konieczne jest zameldowanie tej osoby w gospodarstwie rolnym, czy też zamieszkiwanie jej w gospodarstwie w rozumieniu przepisu art. 25 K.c.?
Z poważaniem
Poseł Jacek Falfus
Warszawa, dnia 21 listopada 2005 r.”
Odpowiedź na interpelację w sprawie wykładni pojęcia domownik na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników
„Odpowiadając na pismo z dnia 29 listopada 2005 r. znak: SPS-023-95/05, dotyczące interpelacji Pana posła Jacka Falfusa w sprawie wykładni pojęcia domownik na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, z późn. zm.), uprzejmie wyjaśniam, co następuje.
Zgodnie z art. 6 ust. 2 ww. ustawy za domownika uznaje się osobę bliską rolnikowi, która spełnia łącznie następujące warunki:
- ukończyła 16 lat,
- pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
- stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy
- jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Wobec braku definicji pojęć osoba bliska oraz pozostawanie z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkiwanie na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie krąg osób wypełniających podane wyżej wymogi ustawowe wyznacza specyfika pracy domowników rolnika, w której nie może występować element wynagrodzenia, typowego dla stosunku pracy.
Powoduje to, że domownikiem rolnika - w rozumieniu ubezpieczenia społecznego rolników - jest osoba związana z rolnikiem takimi więzami rodzinnymi lub quasi - rodzinnymi, które uzasadniają wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym bez wynagrodzenia z tego tytułu, zamieszkująca wspólnie z rolnikiem lub w takiej odległości od gospodarstwa, która pozwala bez przeszkód codziennie przebyć drogę z miejsca zamieszkania do gospodarstwa i z powrotem. W praktyce oznacza to bezpośrednie sąsiedztwo z rolnikiem bądź na tyle bliskie, że umożliwia w razie potrzeby wielokrotny w ciągu każdego dnia, łatwy i szybki osobisty kontakt rolnika i domownika, a co najważniejsze, stałe wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym pod kierunkiem rolnika.
Zamieszkiwanie w gospodarstwie rolnym lub bliskim sąsiedztwie wskazuje, że zameldowanie nie jest warunkiem niezbędnym do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez domownika. Niezbędne natomiast, bez czego obowiązek ubezpieczenia domownika nie może zaistnieć, jest wykonywanie przez niego stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Wykonywanie stałej pracy przez domownika, w myśl art. 38 pkt 4 ww. ustawy, rolnik i domownik potwierdzają zgodnymi oświadczeniami.
Minister: Krzysztof Michałkiewicz
Warszawa, dnia 20 grudnia 2005 r.”